Invest-NL is in 2019 opgericht om transities zoals die in de energie te versnellen. De organisatie richt zich specifiek op technologieën die cruciaal zijn voor maatschappelijke transities, maar die door hun lange ontwikkeltraject moeilijk privaat kunnen worden gefinancierd. “Wij kijken altijd of het logisch is dat wij hier financieren. Een ‘ja’ is vaak omdat de private markt ergens beperkt aanwezig is. Dat betekent niet dat we blind investeren in alles wat ‘groen’ klinkt. Er zijn technologieën waar we kritisch op zijn”, zegt Zandvliet. “Waterstof bijvoorbeeld was een enorme hype. Wij zeiden drie jaar geleden al: leuk, maar niet alle sectoren hebben het nodig. Nu zie je dat veel partijen zich terugtrekken. En dat terwijl het nu in een aantal gevallen juist wel een investering waard is.”
Elektrolysers
Bijvoorbeeld bij specifieke toepassingen zoals flexibele elektrolysers. Invest-NL investeerde € 8,2 miljoen in Battolyser Systems, een bedrijf dat zo’n flexibele elektrolyser ontwikkelt. “Dat is heel interessant”, zegt Zandvliet. “Want een 'baseload elektrolyser' in Nederland is ontzettend duur. Je moet het net ervoor verzwaren, terwijl een flexibele oplossing het systeem efficiënter maakt.”
Een flexibele elektrolyser is een elektrolyse-installatie die waterstof produceert en zich aanpast aan het aanbod van elektriciteit. Dat in plaats van continu op vol vermogen te draaien, zoals een 'baseload elektrolyser'. Doordat een flexibele elektrolyser alleen op goedkope stroom draait, dalen de gemiddelde elektriciteitskosten per kilo waterstof aanzienlijk. Zandvliet: “Bovendien helpt deze flexibiliteit om pieken en dalen in het net op te vangen, waardoor er minder netverzwaring nodig is.”
Flowbatterijen
Ook batterijtechnologie staat hoog op de agenda. “We investeren in AquaBattery en Elestor, twee bedrijven die flow-batterijen ontwikkelen”, vertelt Zandvliet. “Die hebben een andere karakteristiek dan lithium-ion. Flow-batterijen slaan energie op in vloeibare elektrolyten in externe tanks. Daardoor zijn ze schaalbaar en geschikt voor langdurige opslag zonder kritische metalen. Lithium-ion batterijen gebruiken vaste elektroden, hebben een hoge energiedichtheid en zijn ideaal voor mobiele toepassingen, maar minder geschikt voor grootschalige, langdurige opslag. Opslag wordt cruciaal in het energiesysteem, dus investeren we met flow-batterijen in de technologie van overmorgen.”
Marinus Boogert, Team Lead Energie bij Business Development, vult aan: “Wij kijken niet alleen naar technologie, maar ook naar het systeem. Hoe zorg je dat er vraag ontstaat? Soms is dat normering, soms een financieel instrument. We werken bijvoorbeeld aan een garantiefonds voor Corporate Power Purchase Agreements (CPPA’s). Producenten van windenergie hebben contracten van tien tot vijftien jaar nodig om de financiering rond te krijgen, maar veel bedrijven zijn niet kredietwaardig genoeg voor zulke lange verplichtingen.”
Financiële zekerheid
Invest-NL werkt hier samen met het ministerie van Klimaat en Groene Groei aan. Het fonds moet in het derde of vierde kwartaal van volgend jaar operationeel zijn. “Het instrument heeft een revolverend karakter. Dit moet ervoor zorgen dat banken en pensioenfondsen durven te investeren, bijvoorbeeld in windparken, omdat het risico op wanbetaling wordt afgedekt. Let wel, we zijn geen makelaar en we sluiten zelf geen CPPA’s af. We ondersteunen alleen de financiële zekerheid onder die contracten.”
De in september gepresenteerde 'blauwdruk' laat zien dat met € 60 à 70 miljoen aan bufferkapitaal jaarlijks ongeveer 3,6 TWh aan stroomcontracten kan worden gegarandeerd. Dat is vergelijkbaar met 10% van het industriële elektriciteitsverbruik in 2022.
Modelcontracten
Invest-NL beperkt zich niet tot kapitaal. Het team van Boogert ontwikkelt juridische modelcontracten en beleidsadviezen om knelpunten weg te nemen. Bijvoorbeeld bij energiehubs oftewel e-hubs. Het idee van een e-hub op een bedrijventerrein klinkt eenvoudig: bedrijven bundelen hun aansluitingen, delen assets zoals batterijen en zonnepanelen, en verschuiven pieken om netcongestie te verminderen. De praktijk is echter weerbarstig. “De grootste 'bottleneck' zit in aansprakelijkheid”, zegt Boogert. “Wie is verantwoordelijk als er iets misgaat? Daarnaast leven netwerkbedrijven in een ander tempo dan ondernemers die nú oplossingen nodig hebben.”
Om die impasse te doorbreken, ontwikkelde Invest-NL samen met het ministerie van Klimaat en Groene Groei een juridische gereedschapskist met modelcontracten. Die moet het eenvoudiger maken om afspraken vast te leggen en risico’s te verdelen. Tegelijk kijkt Invest-NL of er financiële instrumenten nodig zijn om hubs sneller van de grond te krijgen. “We willen niet dat goede initiatieven stranden door juridische details of traagheid in besluitvorming”, aldus Boogert. Die ondersteuning is essentieel, benadrukt hij. “De overheid kan de transitie niet alleen financieren. Wij zorgen dat publiek en privaat geld bij elkaar komt.”
Durf groot te denken
De energietransitie vraagt om lef, zegt Zandvliet. “Europa denkt te veel als jurist. We zijn goed in dingen tegenhouden, maar niet in creëren. Kijk naar Amerika of China: daar durven ze groot te denken. Wij moeten ook risico nemen, anders bouwen we nooit de ASML’s van morgen.” Hij ziet veel potentie in technologie op microniveau. “Bedrijven die op nanoschaal materialen verbeteren, katalysatoren ontwikkelen of laagjes opbrengen.”
Invest-NL investeert bijvoorbeeld in Powell en Sparknano. Powell ontwikkelt technologie om extreem dunne laagjes materialen aan te brengen op componenten, bijvoorbeeld voor batterijen en zonnecellen. “Dit verhoogt de efficiëntie en levensduur van deze systemen”, aldus Zandvliet. Sparknano richt zich op geavanceerde coating- en depositietechnieken op nanoschaal. Depositietechnieken zijn methoden om een dunne laag materiaal (een 'coating' of film) op een oppervlak aan te brengen.
Op zoek naar het pareltje
Zandvliet: “Het idee is dat, door op dit niveau te ‘sleutelen’, we een veel betere 'performance' krijgen en uiteindelijk een industriële doorbraak realiseren.” Die langetermijnvisie betekent ook accepteren dat niet alles lukt. “We weten dat sommige investeringen misgaan”, zegt Boogert. “Maar ergens zit een parel die onze economie van morgen financiert. Dat is ons mandaat: risico nemen waar anderen dat niet doen.”
