"De meeste arbeidshygiënisten zijn bezig met meten, meten, meten. Terwijl ik denk: ga eerst eens kijken wat voor maatregelen je kunt nemen. En ga daarna pas meten. Meten kost heel veel geld. Terwijl het vaak helemaal niet nodig is." 

Aan het woord is Cor Slagter. In 1980 begonnen als elektromonteur en inmiddels zelfstandig hoger veiligheidskundige, arbeidshygiënist, middelbaar milieukundige en gecertificeerd chemisch veiligheidsexpert. "Ik denk dat ik nu wel genoeg gereedschap in mijn tas heb zitten om mijn klanten goed te kunnen adviseren."

Lessen op de werkvloer

De technische ervaring die Slagter op de vloer heeft opgedaan, ziet hij als grote toegevoegde waarde. "Ik snap waarom mensen bepaalde dingen doen. Want ik heb ze zelf ook gedaan. Dat je ergens op klimt, terwijl je ergens wel weet 'dat moet ik eigenlijk niet doen.' Of dat je een blik opentrekt waarvan je weet dat er een gevaarlijke stof in zit. 'Dat kan wel even,' denk je dan. Nu weet ik wel beter." 

Dat zijn de lessen waar de arbeidshygiënist de werkvloer van hoopt te doordringen. Dat de dingen die je doet niet altijd handig zijn, ook al lijken ze zo gewoon. Bijvoorbeeld omdat iedereen het zo doet, omdat het 'maar even' is, of omdat het al heel lang zo gaat. 

"De opleiding arbeidshygiëne heb ik in de COVID-periode gedaan. Een van mijn afstudeerstukken ging over handgel. Bij elke klant waar ik kom, zie ik nog steeds overal flessen van die handgel staan. Het eerste wat ik doe, is op de achterkant kijken. En meestal volgt er dan een 'Ik zou deze maar niet meer gebruiken. Er zit ethanol in. Dat is kankerverwekkend'. Dat is meteen een makkelijke aanbeveling. Er zijn ook genoeg alternatieven." 

Ultrafijnstof onderzoeken op Schiphol 

Momenteel doet Slagter een opdracht als arbeidshygiënist op Schiphol: onderzoek naar ultrafijnstof. "Dat is een geweldig project. De kers op de taart voor een arbeidshygiënist. Het is een onderwerp waar nog zo weinig over bekend is dat bijna alles wat je ontdekt, nieuw is. Ik werk voor aannemer A, maar aannemers B en C hebben ook een arbeidshygiënist, van wie eentje al wat langer bezig is. We zijn met z'n drieën het veld aan het ontginnen. Machtig mooi om te doen." 

"Een aantal jaar geleden is er door Schiphol al onderzoek gedaan naar ultrafijnstof, uitgevoerd door de Universiteit Utrecht. Zij hebben metingen uitgevoerd waar ook waardes zijn uitgekomen: zoveel ultrafijnstof is er. Maar een grenswaarde voor ultrafijnstof is er niet, ook niet internationaal. Waar moet je als werkgever de grens dan stellen? Wanneer moeten medewerkers gebruik gaan maken van adembescherming? Welke adembescherming ga je gebruiken? Is dat wel werkbaar? Want je moet je medewerkers wel beschermen, maar als je niet precies weet wat gevaarlijk is dan is een duidelijke maatregel vaststellen erg lastig." 

Als je niet precies weet wat gevaarlijk is, is een duidelijke maatregel vaststellen erg lastig”

"Het onderzoek van destijds was erg breed. Wij willen nu zelf ook metingen gaan doen. Om te zien aan hoeveel ultrafijnstof de aannemers worden blootgesteld, en op welke plek. Ze krijgen dan een meter aan hun overall waar ze de hele dag mee rondlopen. En vervolgens kan ik dat weer terug relateren. 'Daar zie ik een piek. Waar was je toen? Waren daar vliegtuigen in de buurt? Hoe vaak en hoe lang ben je daar?' Om aan de hand daarvan bruikbare maatregelen op te stellen." 

'Maatregelen moeten werkbaar zijn' 

En dat is nog een grote uitdaging, die bruikbare maatregelen. Slagter: "De bronmaatregel, al die uitstoot weghalen, niet meer vliegen, dat gaat hem natuurlijk niet worden." Het zou mooi zijn om collectieve maatregelen te kunnen nemen, die het gevaar afschermen of beperken voor iedereen die op Schiphol met ultrafijnstof in aanraking kan komen. Of anders individuele maatregelen voor degenen die de grootste kans lopen op blootstelling. Want werken met PBM is natuurlijk het minst ideaal. In theorie, maar ook in de praktijk. 

"Daar komt mijn praktische achtergrond weer om de hoek kijken: een maatregel moet wel werkbaar zijn. Iemand de hele dag met een luchtkap laten werken, dat wil je liever niet. Je bent als arboprofessional ook altijd een stukje psycholoog, zeg ik altijd. Je moet jezelf inleven in de mensen met wie je werkt. Een maatregel kan op papier nog zo mooi zijn, maar als hij in de praktijk niet werkt dan heb je er niets aan."

Je bent als arboprofessional ook altijd een stukje psycholoog, je moet jezelf inleven”

Het mooiste aan het project bij Schiphol vindt Slagter toch wel het pionierende aspect: "Het 'er is niks bekend, ga het maar uitzoeken, ga er maar iets van vinden'. Arbeidshygiënisch gezien het mooiste project dat je kunt doen." 

'Sta ik wel op de juiste plek?' 

Ook een memorabel project, als HVK'er, was dat van slechts 1 dag, inclusief voorwerk en rapport. Slagter: "Ik krijg een belletje: 'Je moet even naar een machine gaan kijken. Voor een veiligheidstechnische beoordeling. Hier heb je de opdracht en het adres.' Wanneer ik op locatie kom, heb ik het idee dat ik verkeerd zit. Ik sta namelijk voor een rozenkweker. Maar ze verwachten me en brengen me naar een kleine machine. Wat die doet is de koppen van de rozen inspuiten met een bepaalde stof zodat ze lang houdbaar blijven voor de export. De machine bleek in orde en ik kon weer gaan." 

Blij worden van kennis doorgeven 

Met bijna 45 jaar werkervaring op zak doet Slagter nog iets waar hij heel blij van wordt: anderen opleiden. "Daar ben ik ooit ingerold als leider van een jeugdbrandweerkorps. De jeugdleden hadden geregeld dat het Schooltv-weekjournaal op bezoek kwam. Zij wilden opnames maken van onze praktijklessen én theorielessen. Maar mijn collega van de theorie was er die avond niet. Dus deed ik het maar. Het bleek dat het me best goed afging en dat ik het nog leuk vond ook. Dat was toen ik nog elektromonteur was." 

"Later, toen ik als MVK'er werkte, ben ik opleidingen gaan geven over heftrucks en hoogwerkers. Nog weer later ook stapsgewijs lessen binnen de MVK, HVK en Arbeidshygiëne. En dat doe ik nu nog steeds, zo'n 2 keer per maand. Dan deel ik praktijkvoorbeelden waarin ik vertel wat ik ben tegengekomen en hoe ik dat heb opgelost. Echt vanuit de praktijk én de theorie de lessen verzorgen." 

Kleine oplossingen, grote resultaten 

Een voorbeeld van zo'n praktijkcasus heeft Slagter natuurlijk wel paraat. Hij werd gebeld door een houtbewerkingsbedrijf waar de Arbeidsinspectie op bezoek was geweest. 

"Ze moesten 'iets doen met stofblootstelling', dus vroegen ze me of ik metingen kon komen uitvoeren. Ik stelde voor om eerst even te komen kijken. Ik stap daar naar binnen, snuif even goed, steek mijn tong uit en zeg 'ja, jullie hebben last van stofblootstelling. Ik ruik het en ik proef het, dus ik hoef niet te meten. En dan gaan we nu kijken wat jullie er al aan gedaan hebben'." 

Ja, stofblootstelling. Ik ruik het en ik proef het, dus ik hoef niet te meten”

Slagter vertelt beeldend verder: "'Hebben jullie ventilatie?' 'Ja, als we in de zomer de deur open zetten, dan hebben we ventilatie.' 'Hoe zit het met de afzuiging?' 'Ja, die hebben we.' 'Oké, maar die slang daar? Van die machine? Die is kapot? En die machine gebruiken jullie wel?' 'Ja.' 'Dus je staat de stof zo de ruimte in te blazen?' 'Eh, ja.' 'Doe die machine maar uit, ga eerst die slang eens vervangen.' Het bedrijf kan er vervolgens voor zorgen dat ze een aantal hoofdzaken op orde hebben. Dan kan ik daarna nog een keer terugkomen om te meten." 

Het sausje maakt hetzelfde werk anders 

Als veiligheidskundige vond Slagter de nieuwbouw van een fabriek het mooiste project dat hij ooit gedaan heeft. En dat ging niet om het werk zelf, want, aldus Slagter, "het werk dat je doet is eigenlijk overal hetzelfde. Het is alleen het sausje dat het net even wat anders maakt." Hier was het het team dat een grote indruk op hem achterliet.  

"We waren met 3 collega's van een detacheringsbureau het veiligheidsteam. We zaten allemaal op verschillende plekken in dezelfde fabriek en waren ontzettend goed op elkaar ingespeeld. We konden dit in ons dagelijkse werk ook inzetten. Dat liep als een speer. Het is inmiddels jaren geleden, maar we gaan nog steeds een paar keer per jaar samen uit eten om allerlei zaken te bespreken." 

'Werk vooral samen. Zoek elkaar op' 

"In een vaste baan is het vier-ogen-principe meestal verplicht. Als zelfstandige zoek ik dit zelf op. Een andere HVK-arbeidshygiënist is mijn vaste sparringpartner. Dat is fijn, eventjes ruggespraak houden, om te checken of je op het goede spoor zit. We lezen ook altijd elkaars rapporten. 'Zie je iets raars? Mis ik iets?' Zo helpen we elkaar." 

Dat is ook meteen de tip van Slagter aan andere arboprofessionals: "Maak gebruik van elkaars kennis. Doe niet alles alleen. Iedereen heeft toch net weer een ander specialisme. Zorg voor een goed netwerk, zodat je altijd even kunt schakelen. Dan kan je misschien net die informatie ophalen die je mist, die je nodig hebt. Zoek elkaar op."